*Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün 10 Kasım 1938’de hayatını kaybetmesi, Romanya’da da büyük üzüntüyle karşılandı. Rumen gazeteleri Atatürk’ün ölümünü geniş haber ve yorumlarla duyururken, 21 Kasım’da Romanya’da ulusal yas ilan edildi. Rumen devlet adamları Ankara’daki cenaze törenine katıldı, Regina Maria savaş gemisi İstanbul’daki uğurlama töreninde yer aldı
BÜKREŞ – Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, ölümünün 88. yılında anılırken, 10 Kasım 1938’deki vefatının Romanya’da yarattığı yankılar iki ülke arasındaki tarihî dostluğun dikkat çekici belgelerini ortaya koyuyor.
Atatürk’ün Dolmabahçe Sarayı’nda 10 Kasım 1938 Perşembe günü saat 09.05’te hayatını kaybetmesinin ardından Romanya’da devlet yöneticileri, basın kuruluşları ve halk, Türkiye’nin yasına ortak oldu.
Dönemin Rumen gazeteleri Atatürk’ün hayatını, askerî başarılarını, Cumhuriyet’in kuruluşunu ve gerçekleştirdiği reformları ayrıntılı biçimde okuyucularına aktardı.
ROMANYA KRALI TAZİYELERİNİ İLETTİ
Atatürk’ün ölüm haberinin Bükreş’e ulaşmasının ardından Romanya Kralı II. Carol, temsilcilerini Türkiye’nin Bükreş Büyükelçisi Hamdullah Suphi Tanrıöver’e göndererek başsağlığı dileklerini iletti.
Romanya Başbakanı Miron Cristea da Türkiye Başbakanı Celal Bayar’a taziyelerini bildirdi.
İki ülke arasındaki yakınlığın temelinde, Atatürk döneminde geliştirilen diplomatik ilişkiler ve 1934 yılında kurulan Balkan Antantı bulunuyordu.
Romanya’nın eski Dışişleri Bakanı Nicolae Titulescu da Atatürk’ün ölümünden duyduğu üzüntüyü dile getirirken, Balkan Paktı çerçevesinde onunla birlikte çalışmış olmayı hayatının önemli ayrıcalıklarından biri olarak değerlendirdi.
21 KASIM’DA ROMANYA’DA ULUSAL YAS
Atatürk’ün Ankara’da resmî cenaze töreninin düzenlendiği 21 Kasım 1938 günü Romanya’da da ulusal yas ilan edildi.
Devlet dairelerinde, okullarda ve askerî birliklerde bayraklar yarıya indirildi. Çeşitli toplantılar düzenlenerek Atatürk’ün hayatı ve eserleri anlatıldı.
Dönemin belgelerine göre Romanya Savunma Bakanı General Ioan Ciupercă, 21 Kasım akşamı radyodan halka hitap ederek Atatürk’ün tarihî kişiliğini değerlendirdi.
Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığının Atatürk hakkındaki yabancı basın değerlendirmelerini içeren arşivinde ise ölüm haberinin Romanya’ya ulaştığı gün okullarda derslere ara verildiği bilgisi yer alıyor.
RUMEN GAZETELERİ ATATÜRK’Ü MANŞETLERİNE TAŞIDI
12 Kasım 1938 tarihli Bükreş gazeteleri, Atatürk’ün ölümüne geniş yer ayırdı.
Indépendance Roumaine gazetesi Atatürk’ü olağanüstü örgütleme ve yönetim yeteneğine sahip bir devlet adamı olarak değerlendirdi.
Curentul gazetesi, Atatürk’ün Türkiye’nin kalkınmasına ve modernleşmesine yaptığı katkıları ele alırken, reformlarının kalıcı niteliğini vurguladı.
Timpul gazetesi ise Türk milletinin acısını paylaşarak Atatürk’ü ülkesini büyük bir felaketten kurtaran ve yeniden yükselten liderlerden biri olarak nitelendirdi.
Romanya’nın önemli gazetelerinden Universul, Atatürk’ün ölümünün ardından yayımladığı değerlendirmede, onun yalnızca Türkiye için değil, uluslararası siyaset açısından da büyük bir şahsiyet olduğunu belirtti.
Gazete, Atatürk’ün Türkiye’ye kazandırdığı dostluk ilişkilerini ele alırken Romanya ile kurulan yakınlığın önemine dikkat çekti.
ROMANYA SAVAŞ GEMİSİ CENAZE TÖRENİNE KATILDI
Romanya’nın Atatürk’e gösterdiği saygının en somut örneklerinden biri de cenaze törenine askerî katılımı oldu.
Romanya, Ankara’daki resmî cenaze törenine General Paul Teodorescu başkanlığında üst düzey bir heyet gönderdi. Heyette General Moțaș ve Romanya’nın Ankara’daki diplomatik temsilcisi de yer aldı.
Romanya Donanması’na ait Regina Maria savaş gemisi de 18 Kasım’da İstanbul’a gelerek Atatürk’ün naaşının deniz yoluyla uğurlanması için düzenlenen törene katılan yabancı savaş gemileri arasında yer aldı.
Geminin komutanı Horia Măcellariu idi.
Atatürk’ün naaşı 19 Kasım’da İstanbul’dan İzmit’e, oradan da özel trenle Ankara’ya götürüldü. 21 Kasım’daki resmî törenin ardından geçici kabir olarak belirlenen Etnografya Müzesi’ne konuldu.
ROMANYA TÜRKLERİ DE YAS TUTTU
Atatürk’ün ölümü Romanya’daki Türk toplumu arasında da derin üzüntü yarattı.
Dönemin Türkçe yayınlarından Türk Birliği gazetesi, Aralık 1938’de yayımladığı nüshalarında Atatürk’ün hayatına, eserlerine, şiirlere ve ağıtlara yer verdi.
Bu yayınlar, Atatürk’ün yalnızca Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde değil, Romanya’daki Türk toplumu tarafından da benimsendiğini ortaya koyan tarihî belgeler arasında bulunuyor.
Aradan geçen 88 yılın ardından, Romanya’da 1938 yılında yaşanan bu gelişmeler, Atatürk’ün iki ülke arasındaki ilişkilerde bıraktığı tarihî mirası ve Türkiye-Romanya dostluğunun köklü geçmişini bir kez daha hatırlatıyor.
Gazete Balkan